Αποφευκτικός, τοξικός, ναρκισσιστής, μακιαβελικός… λέξεις που έχουν γίνει πολύ της μόδας τελευταία. Λέξεις που χρησιμοποιούνται (συνήθως χωρίς καμία επιστημονική γνώση), για να εξηγήσουμε και να δικαιολογήσουμε συμπεριφορές ανθρώπων. Συμπεριφορές που κάποτε θα μας οδηγούσαν στο “εμπεριστατωμένο” συμπέρασμα: “είναι μαλ@@@ς” και απλά θα πηγαίναμε παρακάτω. Τώρα όχι, τα πράγματα έχουν αλλάξει. Πρέπει να εξηγήσουμε το γιατί κάποιος φέρεται όπως φέρεται κι όχι μόνο αυτό, αλλά θα πρέπει να βρούμε και πώς θα πρέπει να συμπεριφερθούμε εμείς για να… τι; Για να αλλάξει; Για να καταλάβει; Για να συνειδητοποιήσει; Θαρρείς κι αν μπορούσε δεν θα το είχε ήδη κάνει!

Δεν αμφισβητώ την ύπαρξη αυτών (κι άλλων τόσων ενδεχομένως) διαταραχών προσωπικότητας που μπορεί να υπάρχουν και να βασανίζουν ανθρώπους και οι οποίες πιθανότατα χρίζουν επαγγελματικής βοήθειας. Δεν αμφισβητώ την πολυπλοκότητα του ανθρώπινου εγκεφάλου και το πόσο εύκολο είναι τραύματα ή σκέψεις, να οδηγήσουν σε διαφορετικές συμπεριφορές. Η ένστασή μου είναι ότι συχνά σπεύδουμε να δικαιολογήσουμε “επιστημονικά” συμπεριφορές, με σκοπό να συνεχίσουμε να τις ανεχόμαστε. Αυτοβαφτιζόμαστε σωτήρες και ειδικοί ψυχικής υγείας (κι ας μην έχουμε καμία σχέση με τον κλάδο) και ψάχνουμε τρόπους ν’ αλλάξουμε τον απέναντι, που κατά τη γνώμη μας “υποφέρει από σύνδρομα”. Μόνο που το μόνο σύνδρομο που βλέπω εδώ, είναι το… σύνδρομο της Στοκχόλμης (sorry!).

Έρχεσαι αντιμέτωπος με παράλογες (για εσένα) συμπεριφορές κι αντί να πεις “αυτό δεν μου κάνει”, λες “θα τον φτιάξω”. Ποιον θα φτιάξεις και πώς; Με τι γνώσεις και υπό ποιον ρόλο;
Βαφτίζεις από μόνος σου “διαταραχή προσωπικότητας”, την όποια συμπεριφορά σου ξενίζει και αρχίζεις να αναζητάς και τρόπους αντιμετώπισής της.
Και πού καταλήγεις; Στο να παραμένεις κολλημένος σε προβληματικές καταστάσεις και να αυτομαστιγώνεσαι ανελέητα, παριστάνοντας ταυτόχρονα το θύμα και τον σωτήρα.
Give me a break!

Δεν μιλάω φυσικά για περιπτώσεις όπου βρίσκεσαι σε σχέση μ’ έναν άνθρωπο και ξαφνικά παρουσιάζει κάποια θέματα -εκεί φυσικά και να του σταθείς, να τον υποστηρίξεις, να κάνεις ό,τι μπορείς να τον βοηθήσεις (αλλά κι αυτό μέχρι του σημείου που μπορείς και δεν καταστρέφεσαι). Μιλάω για τις περιπτώσεις εκεί έξω, που γνωρίζεις τον άλλον και τα red flags ανεμίζουν αγέρωχα πάνω απ’ το κεφάλι του: “Stay away! I’ ll destroy you!” κι εσύ μου βάζεις πανοπλία και πέφτεις στη μάχη.

Συνειδητοποιείς πως κάθε μη φυσιολογική για σένα συμπεριφορά, δεν είναι αυτόματα διαταραχή προσωπικότητας;
Καταλαβαίνεις πως ό,τι σε ξενίζει, δεν είναι απαραίτητα πρόβλημα που απαιτεί λύση από σένα;
Αντιλαμβάνεσαι πως οι άνθρωποι δεν είμαστε ίδιοι; Πως ο χαρακτήρας, τα βιώματα και η εκάστοτε χρονική περίοδος μπορεί να μας κάνει να θέλουμε διαφορετικά πράγματα, με διαφορετικό τρόπο;

Άσε κάτω την ασπίδα, princess! Μπορεί απλώς να μην ενδιαφέρεται τόσο. Μπορεί να περνάει τη φασάρα του και να θέλει κάτι χαλαρό. Μπορεί να είναι ακόμη κολλημένος με την πρώην. Μπορεί… χίλια δυο μπορεί, πέραν του να υποφέρει από σύνδρομα και διαταραχές που είσαι “καθ’ όλα έτοιμη” ν’ αντιμετωπίσεις! Μα ακόμη κι αν είσαι απόλυτα σίγουρη πως πρόκειται για κάτι βαθύτερο, εσύ με τι… προσόντα θα τον σώσεις; Ξέρεις πως όταν κάποιος δεν θέλει να σωθεί, δεν μπορείς να τον σώσεις, ε; Κι εν πάση περιπτώσει, ποιος είναι ο λόγος να βουλιάξεις στην άβυσσο της ψυχής του, με τις πιθανότητες να βγείτε κι οι δυο σώοι από εκεί, να είναι κάτι λιγότερο από ελάχιστες;

Γιατί, sorry που στο χαλάω, αλλά οι πιθανότητες δεν είναι υπέρ σου (δεν είσαι ειδικός, θυμάσαι;). Και ποντάρω πως δύο τα τινά: ή που θα καταστρέψεις τη δική σου ψυχή και θα τρέχεις εσύ σε ειδικούς ψυχικής υγείας (σ’ αυτούς που δεν έτρεξε εκείνος, που στην τελική ήταν αυτός που τους χρειαζόταν αρχικά) ή που θα τον “ξεκολλήσεις” απ’ το πρόβλημα και ελεύθερος πια κι ωραίος, θα συνεχίσει τη ζωούλα του, δίπλα σε μια άλλη γυναίκα, που θα απολαύσει δεόντως τη νέα, αστραφτερή και… λιγότερο προβληματική συμπεριφορά του.

Δεύτερη ζωή δεν έχει, μάτια μου! Κι αυτή τη μία, φρόντισε να τη ζήσεις σε αγκαλιές που καίνε για σένα και όχι σ’ αυτές που σε καίνε. Φρόντισε να τη ζήσεις με ανθρώπους που ζητάτε τα ίδια πράγματα, με τον ίδιο τρόπο. Με ανθρώπους που δεν θα χρειαστεί να τους μάθεις να αγαπάνε τον εαυτό τους, μπας και αγαπήσουν κι εσένα. Με ανθρώπους που σ’ αγαπούν όπως θέλεις ν’ αγαπηθείς. Που δεν σε μειώνουν, δεν σε υποβαθμίζουν, δεν σε πληγώνουν. Που σε κάνουν πιο πολύ να χαμογελάς απ’ το να κλαις. Που σε γεμίζουν φως και δεν σε βυθίζουν σε σκοτάδια. Δεύτερη ζωή δεν έχει, μάτια μου, να το θυμάσαι…
Κική Γιοβανοπούλου